Słowniczek

A

Alergen: substancja rozpoznawana przez układ immunologiczny jako obca i groźna. Alergeny mogą pochodzić z pokarmów (np. mleko krowie), powietrza (np. pyłki wdychane do dróg oddechowych) lub mogą być podane dożylnie (np. penicylina). Ekspozycja na alergeny może wywołać reakcje alergiczne.

Alergia na białka mleka krowiego: reakcja alergiczna na białka, zwykle kazeinę i serwatkę, które naturalnie występują w mleku krowim. Umiarkowane reakcje alergiczne to kolki, refluks, biegunka, zaparcia, wzdęcia, wyprysk skórny. Ciężkie objawy toProblemy z oddychaniem, krwawienie z przewodu pokarmowego, pokrzywka, niedokrwistość, a nawet wstrząs anafilaktyczny.

Alergia pokarmowa: odpowiedź systemu immunologicznego powodująca reakcje alergiczne na szkodliwe substancje w pożywieniu lub napojach.

Alergia: odpowiedź układu odpornościowego na szkodliwe substancje, np. mleko krowie, pyłki lub kurz domowy.

Alergolog: lekarz specjalizujący się w diagnozowaniu i leczeniu alergii i astmy.

Aminokwas: pojedynczy składnik białek występujących w organizmie. Aminokwasy połączone w łańcuchy tworzą białka, np. białko mleka krowiego. Preparaty stosowane w leczeniu alergii na mleko krowie nie zawierają jego białek. Dla niemowląt z ciężką postacią alergii na mleko oraz z alergią na wiele pokarmów, takich jak: białka mleka krowiego, jaja, soję, orzechy ziemne, ryby, opracowano Nutramigen Puramino – mieszankę elementarną bazującą na aminokwasach.

Anafilaksja: zwana również wstrząsem anafilaktycznym; jest zagrażającą życiu reakcją obejmującą cały organizm. Jej objawy to spadek ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca, duszność, silny ból brzucha, wymioty, pokrzywka – często pojawiają się wkrótce po kontakcie z alergenem.

ARA: kwas arachidonowy, jest jednym z rodzajów kwasów tłuszczowych omega-6.

B

Białko: jedno z trzech podstawowych źródeł energii dostarczanych z pożywieniem. Zbudowane jest z wielu aminokwasów połączonych ze sobą. Białka są podstawowym składnikiem tkanek organizmu.

Białko mleka / białko mleka krowiego: składniki białka takie jak kazeina i serwatka naturalnie występujące w mleku i innych produktach nabiałowych. U dzieci z alergią na mleko krowie występują reakcje alergiczne na białko mleka krowiego.

Biegunka: częste oddawanie wodnistych, luźnych stolców.

C

Cukier mleczny: patrz – laktoza.

D

DBPCF: podwójnie ślepa próba kontrolowana placebo. Jest to test służący diagnostyce alergii na mleko krowie u Twojego dziecka. Próba ta może być wykonywana jedynie przez specjalistów.

DHA: kwas dokozaheksaenowy; jest rodzajem kwasów tłuszczowych omega-3. DHA odgrywa kluczową rolę w rozwoju procesów widzenia u niemowląt do 12. miesiąca życia (dzienne zapotrzebowanie: 100 mg). Nutramigen był pierwszą mieszanką hipoalergiczną zawierającą DHA – 0,3% kwasów tłuszczowych – zgodnie z zaleceniami ekspertów.

Dieta eliminacyjna: proces wykluczania z diety pewnych produktów, takich jak białko mleka krowiego, które mogą powodować reakcje alergiczne. Aby stwierdzić alergię na białka mleka krowiego, karmiąca matka musi po konsultacji z lekarzem wykluczyć ze swojej diety produkty mleczne. Również po konsultacji z lekarzem u niemowląt karmionych mieszankami modyfikowanymi można włączyć mieszanki hipoalergiczne stworzone specjalnie po to, by nie powodować reakcji alergicznych na białko mleka krowiego.

Dietetyk: specjalista posiadający wiedzę z zakresu żywienia i żywności, który pomaga zaplanować jadłospis z uwzględnieniem wskazań zdrowotnych. Dietetyk potrafi przełożyć naukę o żywieniu na praktyczne rozwiązania zapewniające dobrostan zdrowotny. Niektórzy z dietetyków specjalizują się w żywieniu dzieci lub żywieniu w alergii pokarmowej.

Doustna próba prowokacji: jedno z badań służących diagnostyce alergii pokarmowej. Polega na doustnym podawaniu pacjentowi małych porcji potencjalnego alergenu pokarmowego we wzrastającej ilości i starannym obserwowaniu ewentualnych objawów alergicznych. Doustna próba prowokacji nigdy nie powinna być przeprowadzana bez porady lekarza.

E

Egzema (inaczej wyprysk): objaw alergii pod postacią suchej, zaczerwienionej i swędzącej skóry. Wyprysk jest częsty u niemowląt i dzieci, może pojawiać się pod postacią zmian na policzkach, skórze głowy, dłoniach i stopach. Zmiany mogą być swędzące, łuszczące. Często nazywane są atopowym zapaleniem skóry.

Elementarna mieszanka: patrz – preparat aminokwasowy.

G

Gastroenterolog: lekarz specjalizujący się w diagnostyce i leczeniu chorób przewodu pokarmowego.

Gazy jelitowe: powietrze powstające w jelitach podczas trawienia pokarmów. Przechodzi ono przez jelito do odbytnicy. Niemowlęta mające wzdęcia mogą podkurczać nóżki i zaciskać piąstki.

H

Hipoalergiczny: o znacznie obniżonej możliwości wywołania reakcji alergicznej, czyli najczęściej niealergizujący.

Hydroliza białek: proces, w trakcie którego dodawane do mieszanki cząsteczki białka zostają rozbite na mniejsze części. Białko mleka krowiego w mieszankach o znacznym stopniu hydrolizy, takich jak Nutramigen LGG, jest rozbijane na małe fragmenty, co znacznie obniża ryzyko wystąpienia alergii na białka mleka krowiego.

I

Immunoglobulina E: Klasa przeciwciał produkowanych w płucach i błonach śluzowych, które są odpowiedzialne za wiele reakcji alergicznych. Podwyższony poziom IgE w surowicy krwi często ma podłoże alergiczne.

Immunolog: specjalista zajmujący się zagadnieniami odporności, układu odpornościowego. 

K

Katar sienny: odpowiedź alergiczna na alergeny domowe i pozadomowe, takie jak pyłki lub kurz. Objawy obejmują: swędzenie oczu, zaczerwieniony nos, wodnistą wydzielinę z nosa, uczucie swędzenia lub zatkania nosa, kichanie i kaszel. Zwany także alergicznym nieżytem nosa.

Kazeina: główne białko mleka krowiego, może wywoływać alergię na mleko krowie.

Kolka: niewyjaśniony płacz zdrowego niemowlęcia trwający dłużej niż 3 godziny dziennie, zwykle wieczorem, przez więcej niż 3 dni w tygodniu i dłużej niż przez 3 tygodnie. Kolki zwykle zaczynają się kilka tygodni po urodzeniu i ulegają złagodzeniu w 3–4 miesiącu życia.

L

Lactobacillus rhamnosus GG: wyselekcjonowany szczep żywych bakterii Lactobacillus rhamnosus GG (znak towarowy LGG®), który został wszechstronnie przebadany w licznych opracowaniach naukowych. Jest to dobra bakteria, która wspomaga leczenie alergii na białko mleka krowiego. Nutramigen jest pierwszą mieszanką hipoalergiczną zawierającą LGG.

Laktoza: cukier naturalnie występujący w mleku oraz produktach mlecznych. Zwany również cukrem mlecznym.

M

Mieszanka aminokwasowa: preparat hipoalergiczny składający się z aminokwasów. Zwany również mieszanką elementarną z uwagi na to, że białko występuje w najprostszej postaci. Mieszanki aminokwasowe, takie jak Nutramigen Puramino, przeznaczone są dla niemowląt z ciężką postacią alergii na białka mleka krowiego oraz z alergią na wiele pokarmów, np. jaja, soję, orzechy ziemne, ryby.

Mieszanka hipoalergiczna: preparat dla niemowląt o udowodnionej skuteczności stworzony po to, by nie powodować reakcji alergicznych u większości niemowląt. Do mieszanek hipoalergicznych dla niemowląt z alergią na mleko krowie należą preparaty o znacznym stopniu hydrolizy (Nutramigen LGG) oraz mieszanki aminokwasowe do stosowania w ciężkich przypadkach alergii (Nutramigen Puramino).

Mieszanka o częściowym stopniu hydrolizy: preparaty o częściowym stopniu hydrolizy mają mniej alergenów, ale nie są odpowiednie do leczenia dzieci z alergią na mleko krowie z uwagi na to, że obecne w nich łańcuchy białka mleka krowiego są zbyt duże i mogą wywołać odpowiedź alergiczną. Mieszanki o częściowym stopniu hydrolizy, takie jak H.A., są stosowane w celach profilaktycznych, czyli zmniejszenia ryzyka wystąpienia alergii na mleko krowie u dzieci, które nie mają uczulenia.

Mieszanka o znacznym stopniu hydrolizy: preparat hipoalergiczny, w którym białko mleka krowiego zostało pocięte na bardzo małe fragmenty w taki sposób, by układ immunologiczny niemowląt z alergią na mleko krowie nie rozpoznawał tego białka jako groźne. Mieszanka o znacznym stopniu hydrolizy o udowodnionym działaniu, taka jak Nutramigen LGG, jest zalecana dla dzieci z alergią na mleko krowie oraz dla dzieci z wypryskiem związanym z alergią na mleko krowie, a także dla dzieci ze znacznym rodzinnym obciążeniem alergią na wiele pokarmów. Nutramigen jest dietetycznym środkiem spożywczym specjalnego przeznaczenia medycznego, przepisywanym przez lekarza.

Mieszanka oparta na soi: mieszanka dla niemowląt z białka sojowego. Nie jest rekomendowana dla dzieci młodszych niż 6 miesięcy, a dla dzieci starszych jest zalecana tylko pod kontrolą lekarza. Niemowlęta karmione mlekiem na bazie soi nie osiągną tak szybko tolerancji na białko mleka krowiego jak niemowlęta karmione Nutramigenem LGG.

Mieszanki bezlaktozowe: preparaty rekomendowane dla dzieci, które nie potrafią trawić naturalnego cukru zawartego w mleku, czyli laktozy. Mieszanki bezlaktozowe nie są przeznaczone dla niemowląt z alergią na mleko krowie, ponieważ nie są hipoalergiczne i mogą spowodować wystąpienie reakcji alergicznych.

N

Niedokrwistość z niedoboru żelaza: sytuacja, w której organizm nie ma wystarczająco zdrowych lub prawidłowych krwinek czerwonych przenoszących tlen do tkanek. Objawami niedokrwistości u niemowląt są: apatia, słaby apetyt, opóźnienie rozwoju.

Nietolerancja laktozy: odpowiedź układu trawiennego na cukier mleczny zwany laktozą. Osoby z nietolerancją nie mają dość enzymu rozkładającego laktozę. Jest to schorzenie raczej rzadkie u niemowląt i małych dzieci, natomiast dość często występuje u dorosłych i młodzieży szkolnej. Do objawów należą wzdęcia, uczucie przelewania, kurczowe bóle brzucha oraz biegunka.

Nietolerancja pokarmowa: odpowiedź przewodu pokarmowego na środki dodawane do pokarmów lub sam pokarm. Objawy obejmują wzdęcia, bóle kurczowe jelit i biegunkę.

Niezbędne kwasy tłuszczowe: rodzaj kwasów tłuszczowych, które mogą być dostarczone do organizmu tylko z żywnością.

O

Odpowiedź immunologiczna: wyspecjalizowane komórki immunologiczne są aktywowane i stymulowane do uwalniania substancji chemicznych, takich jak histamina, w celu obrony organizmu przed bakteriami, wirusami i innymi szkodliwymi i obcymi dla organizmu substancjami. Białko mleka krowiego może wywołać reakcję alergiczną u dzieci z alergią na mleko krowie.

P

Pokrzywka: wypukłe blade bąble na skórze otoczone zaczerwienieniem, zwykle wywołane przez alergiczne reakcje na pokarmy, takie jak mleko krowie, bądź leki. Pokrzywka zwykle pojawia się wkrótce po ekspozycji na alergen.

Próba prowokacyjna: patrz – doustna próba prowokacji.

R

Reakcja alergiczna: odpowiedź systemu immunologicznego na alergeny. System odpornościowy uwalnia substancje chemiczne (np. histaminę) do walki z alergenami.

Refluks żołądkowo-przełykowy (GER): Problem spowodowany zarzucaniem treści pokarmowej z żołądka do przełyku. Niemowlęta z GER są niespokojne podczas karmienia lub po karmieniu. Wyginają się na widok butelki lub piersi.

Refluks: patrz – refluks żołądkowo-przełykowy.

S

Serwatka: białko w mleku krowim, które może powodować alergię u niemowląt. Serwatka jest obecna w płynnej części zsiadłego mleka.

System immunologiczny: grupa tkanek i komórek, które bronią organizm przed bakteriami, wirusami i innymi obcymi i szkodliwymi substancjami.

Ś

Świsty: świszczący dźwięk charakteryzujący osoby mające problem z oddychaniem, który może mieć związek z reakcją alergiczną.

T

Testy laboratoryjne z krwi: procedura medyczna polegająca na pobraniu próbki krwi u dziecka z podejrzeniem alergii na mleko krowie i oznaczeniu w laboratorium ilości specyficznych przeciwciał przeciw białkom mleka krowiego. Na wyniki czeka się około dnia. Testy te zlecane mogą być wyłącznie przez lekarza.

Testy skórne: procedura medyczna w diagnostyce alergii. Testy skórne na alergeny białka mleka krowiego polegają na podaniu bezpośrednio na mały obszar skóry ramienia lub pleców Twojego dziecka białka mleka krowiego. Następnie skóra z naniesionym płynem jest delikatnie nakłuwana – niewielka ilość płynu jest absorbowana przez komórki naskórka. Jeśli Twoje dziecko jest uczulone, po około 20 minutach miejsce zadrapania zaczerwieni się oraz pojawi się bąbel. Testy powinny być zlecane i wykonywane przez lekarza.

U

Utricaria: patrz – pokrzywka.

W

Wymioty: opróżnianie zawartości żołądka przez przełyk na zewnątrz ust.

Wysypka: patrz – egzema lub pokrzywka.

Wzdęcia: uczucie pełności w jamie brzusznej.

Z

Zapalenie skóry: patrz – egzema (inaczej wyprysk).

Zaparcie: nieregularne ruchy jelita utrudniające formowanie się stolca oraz wypróżnienie.

PL-NU-Ref_Słowniczek

Piśmiennictwo:
  1. Farahmand F et al. Gut Liver 2011;5:298–301
  2. Canani 2013.